کتاب بحر الجواهر معجم الطب الطبیعی

بحر الجواهر نامی کاملا آشنا برای پژوهشگران طب ایرانی و اسلامی است. این اثر ارزشمند را محمدبن یوسف هروی پدر بزرگوار محمد یوسف ابن محمد بن یوسف هروی معروف به حکیم یوسفی صاحب کتب متعدد طبی به رشته تحریر درآورده است.

بحرالجواهر یک کتاب جامع و فرهنگنامه ارزشمند پزشکی است که متجاوز از 5 قرن توسط دانشجویان و دانش پژوهان طب ایرانی و اسلامی به عنوان یک تکیه گاه مطمئن مورد استفاده قرار گرفته و هم اکنون نیز در دوره احیای میراث پزشکی ما میتواند مورد بهره قرار بگیرد.

محتوی کتاب

کتاب مجموعه‌ای از اسامی اطبای بزرگ و اسامی ادویه و الفاظ طبی و… است. مولف در تالیف آن عربی و فارسی را درهم آمیخته است؛ به عنوان مثال در ترجمه واژه «آطریلال» آنرا به فارسی چنین گفته است: «نباتیست که تخم او مستعمل است و تخم او مانند کرفس بوده وگیاه وی را رجل الطیر و رجل الغراب و حرز الشیطان خوانند. گرم و خشک است در آخر مرتبه دوم، در تداوی برص و بهق و به غایت سودمند است…» و یا در ترجمه واژه «آثاناسیا» چنین می‌خوانیم: «معجون ینفع من اوجاع الکبد و غیرها، و معناه المنقذ و قیل: (می آیم) و بهتر کنم.  و قیل معناه دواء الذئب و المعز…» .

مولف در ترجمه برخی از لغات به اقوال دیگر علمای لغت رجوع کرده است که بر اهمیت کتاب افزوده است مثلا در ترجمه اولین واژه کتاب که «آنس» است از سه قول جالینوس و مالقی و صاحب تذکره استفاده کرده است.

مولف در نگارش کتاب نکاتی را رعایت کرده که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
۱- ذکر وزن الفاظ،مثلا: در ترجمه جرجیس ابتدا وزن آن را بر وزن «قندیل» گفته و بعد آنرا ترجمه نموده است.
۲- کمک گرفتن از اعراب برای برخی الفاظ، مثال: «الاذن:» بضم الهمزه و سکون الوسط و تحریکه
۳- مولف وقتی اسم برخی از میوه‌ها و گیاهان را بر می‌شمرد طبیعت آن را نیز بر ذکر می‌کند.
۴- علاوه بر الفاظ طبی، زندگینامه اطبای بزرگی همچون ابن سینا نیز مورد بررسی قرار داده است.
۵- نویسنده در کتابش از حیوانات نیز نام برده است مانند «السمع» به معنای بچه گرگ که از کفتار می‌باشد.