کتاب خمخانه وحدت علاء الدوله سمنانی

کتاب خمخانه وحدت علاء الدوله سمنانی عرف بزرگ قرن هشتم هجری به تالیف عبدالرفیع حقیقت به انضمام شرح احوال و آثار و افکار و مکاتبات او تقدیم شما عزیزان میشود.

علاء الدوله احمد بن محمد بن احمد بيابانكى سمنانى از بزرگان تصوف ايرانى و از شاعران و نويسندگان سده‌هاى هفتم و هشتم هجرى قمرى بود. او را از لحاظ مقام دينى، به لقب ركن الدين و به مناسبت خدمات جوانى‌اش در دستگاه ديوانى، علاء الدوله ملقب ساخته‌اند. محققين و مورخين به واسطه قطبيت و ارشاد، وى را «شيخ» و بعضى به مناسبت اصطلاح رايج فرق صوفيه، او را «شاه علاءالدوله» خوانده‌اند.

کسب علم و دانش

تحصيلات ابتدايى وى در مكتب‌خانه محلى بيابانك بوده است. تا سن پانزده سالگى از علوم عقلى و نظمى چيزى آموخت و آن‌گاه به همراه عموى خويش، ملك جلال الدين، در دستگاه ارغونخان وارد شد و به تدريج مقرب درگاه شاه ايلخانى شد و داراى قبا، كلاه و سلاح گرديد و در اندك مدت مورد توجه و عنايت خاص قرار گرفت.

پدر شيخ علاء الدوله، محمد، ملقب به ملك شرف الدين، در دستگاه سلطنت ارغون‌خان و غازان‌خان پادشاهان ايلخانى، داراى مقام، منزلت، اعتبار و عزت بود. مادر شيخ، خواهر ركن الدين صاين، از عالمان و قاضيان بزرگ عهد ايلخانى بود و علاء الدوله، فقه و حديث را نزد او فرا گرفت.

سال ورود شيخ به ديوان ايلخانيان را ۶۷۴ق نگاشته‌اند، اما خدمتش در اين دربار چيزى نپاييد. شيخ خود مى‌گويد: جنگى كه بين سلطان و عمويش- سلطان احمد تكودار- در قلب قزوين در گرفت (۶۸۳ق) در آن‌گاه من بيست و چهار سال داشتم و از همراهان و ملازمان ارغوخان بودم.

اما خدمت به ارغون‌شاه را ترك نگفت تا سال ۶۸۵ق فرارسيد و شيخ به واسطه كسالت، خدمت ايلخانيان را ترك و به موطن خود سمنان بازگشت و در بيست و شش سالگى، به تحصيل و دانش و تهذيب اخلاق و طلب سلوك، همت گماشت. ادبيات عرب را نزد سيد اخفش و علم فقه را نزد سيد تاج الدين آموخت و از ركن الدين صايم و رشيد ابن ابى القاسم استماع حديث نمود و اجازه روايت گرفت.

سير و سلوك عرفانى وى، از كناره‌گيرى خدمات ديوانى و انفاق و تطهير اموالش آغاز شد، چنان‌كه غلامان و كنيزان خود را آزاد ساخت و حقوقى را كه از ديگران بر عهده وى بود، رها كرد و اموال خود را وقف نمود و خانقاه سكاكيه سمنان را كه منسوب به شيخ حسن سكاك سمنانى، از مشايخ قرن پنجم و ششم هجرى بود، بازسازى نمود.

پس از چندى براى ديدن قطب زمان و مرشد كامل، راه بغداد پيش گرفت و در بيست و هشت سالگى، به آن شهر رفت و دست ارادت به مطلوب خود داد و سپس از آن‌جا براى گزاردن حج، به مكه مشرف شد و اين نخستين حج او بود و بعد از آن نيز چند بار ديگر اين زيارت را تجديد كرد. وى تا سال ۶۹۹ق هنوز در خدمت عبدالرحمن اسفراينى بسر مى‌برده است و در اين مدت در سير و سلوك و يا شايد بعد از آن، چند گاهى در سير بلاد قدس، شام و امثال آن نواحى، روزگار مى‌گذرانده است. خواجوى کرمانى از ارادتمندان او بوده است و گردآورى ديوان اشعار وى را نيز به او نسبت داده‌اند.

آرامگاه وى سمنانى در روستاى صوفى‌آباد قرار دارد.

خمخانه وحدت از معروف ترین آثار علاء الدوله سمنانی محسوب میشود.

تالیفات علاء الدوله سمنانی

۱. خمخانه وحدت؛
۲. دیوان اشعار؛
۳. مطلع النقط و مجمع اللقط؛
۴. سرالبال فی اطوار سلوک اهل الحال؛
۵. سلوه العاشقین و سکة المشتاقین؛
۶. مشارع ابواب القدس و مراتع الانس؛
۷. مناظر المحاضر للناظر الحاضر؛
۸. العروة لاهل الخلوة والجلوة (عروة الوثقی)؛
۹. آداب السفره؛
۱۰. ارشاد المومنین؛
۱۱. ارشادنامه؛
۱۲. شرح حدیث رواح المومنین؛
۱۳. شرح فصوص الحکم؛
۱۴. فتح المبین لاهل الیقین؛